Home

Владимир Михайлович Новиков - Күннүк Уурастыырап

- саха народнай поэта, тылбаасчыта, ССРС суруйааччыларын Союһун чилиэнэ (1938 с.),
Үлэ Кыһыл Знамята уонна Норуоттар доҕордоһуулара орденнар кавалердара

1907 с. ыам ыйын 9 кунугэр Амма улууһун Эмис нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Аҕата Михаил Егорович Новиков-сөтөл ыарыыттан уола кыһыл оҕо эрдэҕинэ өлбүт, ийэтэ Софья Федоровна Новикова сотору кэминэн эргэ тахсан атын улууска барбыт. Кыракый Болуодьаны эһэтэ Егор Михайлович Новиков, эбэтэ Борускуобуйа ииппиттэр.

Кыра эрдэҕиттэн улуу бөҕөстөр, түөкүттэр, ойууннар, кэрэ дьахталлар тустарынан кэпсээн, остуоруйа, олоҥхо эйгэтигэр убанан үөскээбитэ.

Күннүк Уурастыырап төрөөбүт сайылыгар Саппыйаҕа өбүгэлэрин саҕаттан турар ампаара

1917 с. Абаҕа оскуолатыгар үөрэнэ киирэр, пансиоҥҥа олорор. Үөpэҕин С.А. Новгородов алфавитынан сахалыы суруктан-бичиктэн саҕалаабыт. Гражданскай сэрииттэн тэптэрэн, икки сыл үөрэҕин хаалларар, ол кэннэ төрөөбүт нэһилиэгэр Эмискэ 1923 с. начальнай оскуола аһыллыбытыгар таһынан истээччи аатыран, түөрт кылаас үөрэҕи ылбыта.

1924 - 1925 сс. нэһилиэк сэбиэтигэр көмөлөһөөччү суруксутунан үлэлээбитэ, онтон I ступеннаах совпартшколаҕа үөрэнэ киирэр.

1937 сыллаахха

1927 с.комсомол уобаластааҕы комитетыттан командировка ылан, Иркутскай рабфагар үөрэнэ барар, түөрт курсу ситиһиилээхтик бүтэрэн баран, тубдиспансер бобуутунан үөрэҕиттэн уурайарга күһэллибитэ.
Дойдутугар эргиллэн кэлэн, “Эдэр большевик” хаһыакка редакторынан анаммыта, нөҥүө сааһыгар комсомол Дьокуускай куораттааҕы, онтон уобаластааҕы комитетыгар культпропотдел сэбиэдиссэйин эбээһинэһин толорооччунан үлэлээбитэ.

1931 с. Иркутскайга Жданов аатынан пединститут литературнай отделениетыгар үөрэнэ киирэр да, бастакы курсу эмиэ доруобуйатын мөлтөҕүнэн кыайан бүтэрбэккэ, Дьокуускайга төннөр.
Балтараа сыл устата Кинигэ издательствотыгар редакторынан үлэлээбитэ, 1933 - 1935 сс. педтехникумҥа саха тылыгар учууталлаабыта.
Итинтэн кэлин “Бэлэм Буол” редакторынан, “Кыһыл ыллык” секретарынан, суруйааччылар союзтарыгар оргбюро председателинэн үлэлээбитэ.

1939 - 1942 сс. дьэ баҕа санаатын толорон, Дьокуускайдааҕы педагогическай институту туйгуннук үөрэнэн бүтэрэн, саха тылын уонна литературатын учууталын идэтин ылар.

В.М.Новиков - Күннүк Уурастыырап (бастакы кэккэҕэ ортоку) Амма оройуонун учуутталларын кытта. 1940 с.

Үөрэҕин бүтэрээт, радиокомитет литературнай-музыкальнай биэриитин кылаабынай редактора, 1946 с. Майаҕа тахсан, Мэнэ-Хаҥалас оройуонугар “Кыым” аналлаах корреспондена буолар.
1947 - 1953 сс. “Хотугу Сулус” альманах кылаабынай редакторынан улэлээбитэ, онтон эмиэ “Кыым” хайыакка төннөн аналлаах корреспондент,
ол кэннэ “Хотугу Сулуһугар” поэзия отделыгар сэбиэдиссэйдээбитэ.

1963 с. Саха сирин суруйааччыларын Союһун правлениетыгар литературнай консультант буолар.

Саха суруйааччыларын бөлөҕө. Бастакы кэккэҕэ хаҥастан уҥа диэки: В.М.Новиков-Күннүу Уурастыырап, С.Р.Кулачиков-Эллэй, Н.М.Заболоцкай-Чысхаан

Бастакы «Тимир чыычаах» хоһоонун 1925 сыллаахха суруйбут. Оттон бэчээккэ тахсыбыт маҥнайгы айымньытынан «Соҕотох хахыйах» буолар. Бастакы айымньытын «В. Агзи-и-и» псевдонимынан бэчээттэппитэ.
1932 сыллаахха «Уһуктубут кыраайга» диэн кинигэтэ тахсыбыта.
“Коммунист Сэмэн” диэн саха советскай поэзиятын бөдөҥ айымньыта кини бөрүөтүн анныттан тахсыбыта.

киирэн аах

.

Сэрии саҕана үрдүк күүрүүлээх патриотическай хоһооннорун хомуурунньугар киирбит “Хотугу кустук” диэн Советскай Союз Геройа Федор Попов хорсун быһыытыгар анаммыт поэмата улахан билиниини ылбыта.

киирэн аах

Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар Күннүк Уурастыырап (1942- 1943) сылларга Якутскайдааҕы радиокомитекка литературнай – музыкальнай биэрии кылаабынай редакторынан улэлээбитэ.

"1942 сыллаахха Саха сирин үлэһиттэрин ааттарыттан сэриилэһэр армияҕа бэлэх туттара сылдьыбытым. Фроҥҥа барыта аҕыс хоммуппут. Сэтинньи сэттис күнүгэр байыаннай парады көрбүппүт. Киһини курдары охсор сытыы – курас тыаллаах, самыыр былаастаах хаар түһэр, силбик күн буолбута. Тэргэн- бууска салюта, суоҕун да иһин, киһи өйүттэн – санаатыттан тахсыбат, ис – иһиттэн эрчимнээх парад этэ. Бары күүһү өстөөҕү үнтүрүтэргэ түмэргэ ыҥырар, кылгас – кылгас эҕэрдэ тыллар этиллибиттэрэ" - диэн поэт бэйэтэ ахтан турар. // Ааспыттан ахтыы.

Арҕаа фроҥҥа Саха сирин үлэһиттэрин бэлэҕин тиэрдибит делегация чилиэннэрэ суруйааччы Күннүк Уурастыырап, ССКП Обкомун секретара П.В.Аммосов сэриилэһэр армия команлирын кытта. 1942 сыл.

.

1951 с. “Ымыы уонна Налбыһах” диэн колхозтааһын саҕана саха дэриэбинэтин олоҕун көрдөрөр улахан эпическэй поэманы ааҕааччы дьүүлүгэр таһаарбыта.

Күннүк Уурастыырап - талааннаах тылбаасчыт. Кини А.С. Пушкин, Т.Г. Шевченко, Джамбул Джабаев, Микола Бажан уонна да атын поэттар айымньыларын сахалыы саҥардыбыта.

Күннүк Уурастыырап тылбаасчыт А.Романовтыын

60-тан тахса сыллаах айар үлэтин устатыгар уонунан поэманы, сүүһүнэн ырыаны-хоһоону, хас да драманы, сэһэни суруйбута.
«Саха норуодунай бэйиэтэ», «Дьокуускай куорат Ытык олохтооҕо» диэн үрдүк ааттары ылбыта, «Үлэ Кыһыл Знамята», «Ытык бэлиэ», «Норуоттар доҕор- доһуулара» уордьаннарынан наҕараадаламмыта.

Саха поэзиятын биир төһүү үлэһитэ В.М. Новиков-Куннук Уурастыырап
1990 с. муус устар ый 30 кунугэр өлбүтэ.

1990 сыллаахха муус устар 30 күнүгэр Дьокуускайга ыалдьан өлбүтэ. Кини аатын Амма улууһугар Эмис орто оскуолата 1983 сыллаахтан ыла сүгэр. Дойдутугар кини олорбуг түөлбэтигэр дьиэ-музей аһыллыбыта

Төрөөбүт дойдутугар тэриллибит музейын дьиэтэ

Хаартыскаларга поэт олоҕун араас түгэннэрэ

Хаартыскаҕа Суруйааччы Амма Аччыгыйын кытта БАССР-га Саха сирин литературатын уонна искусствотын күннэригэр.
Уфа, 1972 с.

Күннүк Уурастыырап саахыматтыырын олус сөбүлүүрэ, республикаҕа биллэр-көстөр күүстээх оонньооччу этэ.

Амма Аччыгыйын кытта

Саха сирин литературатын уонна искусствотын деятеллэрин бөлөҕө.
1974 сыл.

А.Е.Кулаковскай төрөөбүтэ 100 сылын туолуутугар Уус-Алдаҥҥа - Бороҕон сэлиэнньэтигэр.
Бастакы кэккэҕэ хаҥастан уҥа олороллор: К.И.Платонова, Р.А.Кулаковскай, Г.П.Башарин, Т.П.Кулаковская, Күннүк Уурастыырап.
Иккис кэккэҕэ хаҥастан уҥа тураллар: И.Е.Федосеев, А.Н.Осипов, В.И.Кочетков, Н.Г.Новикова, Д.К.Сивцев-Суорун Омоллоон.
1977 сыл, кулун тутар

Казахстаҥҥа саха литературатын Күннэрэ, Саха сирин суруйааччыларын бөлөҕө Джамбул мемориальнай музейыгар.
1980 с. балаҕан ыйа

РСФСР суруйааччыларын VI съеһин кэмигэр Кремллээҕи Дыбарыас Георгиевскай саалатыгар.
1986 г.

Саха республикатын үтүөлээх артиһа Иоким Дмитриевич Избековка, сайылыгар, Мэҥэ сиригэр Маандайга, саха суруйааччылара ыалдьыттыыллар

Урсун, Күннүк Уурастыырап и Софрон Данилов

Уурастыырап, Күннүк Уһуктубут кыраайга : 1926-1931 : [хоһооннор] / Күннүк Уурастыырап. - Дьокуускай : Саха кинигэтин бэчээтэ, 1932. - 102, [1] с.

Уһуктубут кыраай ырыаһыта - Күннүк Уурастыырап

Владимир Михайлович Новиков - Күннүк Уурастыырап

1939 - 1942 сс. дьэ баҕа санаатын толорон, Дьокуускайдааҕы педагогическай институту туйгуннук үөрэнэн бүтэрэн, саха тылын уонна литературатын учууталын идэтин ылар.

1963 с. Саха сирин суруйааччыларын Союһун правлениетыгар литературнай консультант буолар.

Күннүк Уурастыырап - талааннаах тылбаасчыт. Кини А.С. Пушкин, Т.Г. Шевченко, Джамбул Джабаев, Микола Бажан уонна да атын поэттар айымньыларын сахалыы саҥардыбыта.

Хаартыскаларга поэт олоҕун араас түгэннэрэ

Дьиэ-кэргэнэ

Күннүк Уурастыырап олоҕун, айар үлэтин туһунан кинигэлэр

Хоһоонноро, поэмалара, сэһэнэ

Ырыа буолбут хоһоонноро

Айымньыларын нууччалыы тылбаастара

Тылбаастара

Тематическая коллекция в электронной библиотеке НБ РС(Я) "Күннүк Уурастыырап (Кюннюк Урастыров) - Новиков Владимир Михайлович"

Таас хайа уонна сибэкки от

Использованные источники:

Уһуктубут кыраай ырыаһыта -
Күннүк Уурастыырап

Күннүк Уурастыырап олоҕун,
айар үлэтин туһунан кинигэлэр

Тематическая коллекция в электронной библиотеке НБ РС(Я)
"Күннүк Уурастыырап (Кюннюк Урастыров) - Новиков Владимир Михайлович"